Zeytinyağı Tüketimi Kalp Krizi Riskini %31 Azaltıyor
Lizbon’da gerçekleşen İkinci Zeytinyağı Dünya Kongresi’nde ekstra sızma zeytinyağının sağlık açısından önemi vurgulandı. KKTC’de ise sektörün kayıt dışılık ve denetim sorunları öne çıkıyor.
2-3 Temmuz tarihlerinde Lizbon’da düzenlenen İkinci Zeytinyağı Dünya Kongresi’nde üreticiler, doktorlar ve araştırmacılar bir araya geldi. Kongrede hazırlanan "Lizbon Manifestosu"nda ekstra sızma zeytinyağının kamu sağlığı kaynağı olarak tanınması talep edildi. Manifestoda, ulusal beslenme rehberlerinde zeytinyağı tüketim miktarının belirtilmesi, hastane ve okul kantinlerinde zeytinyağı kullanılması ile polifenol içeriğinin şişe etiketlerinde gösterilmesi istendi.
Manifesto, Dünya Sağlık Örgütü, Gıda ve Tarım Örgütü ile Pan Amerikan Sağlık Örgütü'ne sunulacak ve zeytinyağının işlevsel besin olarak kabul edilmesi talep edilecek. Kıbrıs’tan sadece Oleaphen şirketi manifestoyu desteklerken diğer yerel aktörlerden destek gelmedi.
Bilim insanları, PREDIMED adlı büyük klinik çalışmada ekstra sızma zeytinyağı tüketen 7,447 kişi arasında kalp krizi, felç ve kardiyovasküler ölüm riskinde %31 azalma olduğunu belirtti. EUROLIVE Avrupa çalışması ise yüksek polifenollü zeytinyağlarının LDL zararını azalttığını ve HDL kolesterolü artırdığını gösterdi. Harvard Üniversitesi’nin 28 yıllık takibinde günde yarım yemek kaşığı zeytinyağı tüketenlerde bunamadan ölme riski %28 azaldı. Auburn Üniversitesi’nde ise hafif bilişsel sorunları olan hastalar yarı yıl sonunda sadece polifenolce zengin zeytinyağı alanlarda sağlık yararı gözlendi.
Zeytinyağındaki oleocanthal bileşiğinin anti-inflamatuar özelliklere sahip olduğu, tip 2 diyabetli hastalarda ibuprofenle karşılaştırılabilir etki gösterdiği bildirildi. Ayrıca meme, kolon ve prostat kanseri ile kan şekeri kontrolünde olumlu etkiler rapor edildi.
Polifenoller, zeytin ağacının savunma kimyasalları olup, su stresi altında ve yeşil zeytin halinde hasat edilen ürünlerin yağları daha yüksek polifenol içeriyor. Kıbrıs’ın iklimi, ağaç genetiği ve su sıkıntısı polifenol zenginliği için ideal koşullar sunuyor. 2018 yılında Kıbrıs zeytinyağı dünya rekoru kırdı.
KKTC’de zeytincilik küçük ölçekli bir sektör. 2019’da yapılan sayımda yaklaşık 550 bin zeytin ağacı bulunduğu tespit edildi. Üreticilerin önündeki en büyük engel kayıt dışılık. EZKOOP ve ZEYTİNKOOP kooperatifleri, hasada kısa süre kalmasına rağmen zeytin ve zeytin ürünlerinde kayıt ve denetim sisteminin kurulamadığını açıkladı. Kooperatifler, yasa ve tüzüklere rağmen kaçak, sağlığa ve standartlara uygun olmayan zeytinyağı kullanımının arttığını belirtti ve teşvikin belgeli evrakla satılan her litre yağ üzerinden verilmesini önerdi. Denetimsiz ve ucuz yağla aynı rafta rekabet etmek zorunda kalan yerli üretici, kaliteli ürününe fiyat farkı alamıyor. Bu durum KKTC için yüksek kaliteli zeytinyağı pazarında büyük engel oluşturuyor.
Vadili’de üretim yapan Oliva Gardens markası, 5. Olive İstanbul 2026 Uluslararası Zeytinyağı Kalite Yarışması’ndan iki altın ve bir gümüş madalya kazandı. Oliva Gardens, zeytinini hasat günü sıkıma götürüp fenolik değeri korumak için soğuk sıkım uyguluyor. Akredite laboratuvar sonuçlarına göre natürel sızma zeytinyağlarının asitlik derecesi 0,1 olarak ölçüldü.
Lizbon Manifestosu, polifenol içeriği için standart analiz yöntemleri geliştirilmesini ve şişe etiketinde polifenol bilgisinin yer almasını da talep ediyor. KKTC’nin bu alanda önemli avantajları bulunuyor. Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün çalışmasıyla "Ada Yerlisi" zeytini 26 Nisan 2024’te Türkiye Milli Çeşit Listesi’ne girdi ve KKTC’nin ilk tescilli zeytin çeşidi oldu. Enstitüye bağlı Zeytin ve Zeytin Ürünleri Analiz Laboratuvarı, piyasadan alınan 38 numunenin tamamını tağşiş açısından kriterlere uygun buldu.
Sektörün yasal çerçevesi 2023’te kabul edilen "Zeytin ve Zeytin Ürünleri Yasası" ile çizildi ancak kayıt ve denetim sistemi henüz işletilemiyor. Yerli çeşit ve kaliteli üretim potansiyeli, yasal kayıt ve denetim sistemi ile polifenol ölçümü ve etiketleme desteklenmeden değerlendirilemiyor.